تالارهای گفتگوی انجمن دانش پژوهان ایران

[ANAHITA]

نبض كتاب تند مي زند نمايشگاه بين المللي كتاب؛ پيوند مقطعي كتاب با افكار عمومي

ايرج نظافتي
كتاب و كتابخواني بخشي از هويت فرهنگي يك ملت را نشان مي دهد و هر چقدر اين فرهنگ عميق تر و ريشه اي تر باشد و جامعه به سمت و سوي مطالعه كتب ارزشي درحركت باشد به همان مقدار سطح فرهنگ عمومي مردم نيز ارتقاء پيدا مي كند، چرا كه يكي از معيارهاي مهم در سنجش جايگاه فرهنگي يك قوم و ملت رواج كتاب و كتابخواني و ارج نهادن به فرهنگ مطالعه درآن جامعه است.
با اين حال ايران اسلامي به عنوان مهد تمدن مشرق زمين، درعرصه كتاب از سابقه گرانبها و مواريث ارزشمندي برخوردار است، به گونه اي كه آثار مكتوب بسياري از نويسندگان، محققان، انديشمندان و پژوهشگران ايراني در زمينه هاي مختلف علمي، پزشكي، فرهنگي، ادبي و... طي قرن هاي متمادي به چاپ رسيده و به زبان هاي مختلفي ترجمه شده است. همه اين مسائل حكايت از آن دارد كه ايران و ايراني در توليد و خلق آثار مكتوب درجهان امروزي حرف هاي فراواني براي گفتن دارد و با چنين سابقه اي تاريخي امروز مي تواند و بايد محوريت تمامي كتب منتشره روز جهاني را داشته باشد.
يكي از اقدامات شايسته اي كه دركشورمان در راستاي تقويت فرهنگ كتاب و كتابخواني انجام مي شود برگزاري نمايشگاه بين المللي كتاب در تهران است.
امسال نيز به روال سال هاي قبل از دوازدهم ارديبهشت ماه شاهد برگزاري بيست و يكمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران بوده ايم و براساس آمارهاي اعلام شده درهمان دو روز اول بيش از يك ميليون نفر از اين نمايشگاه در مصلاي تهران بازديد كرده اند.
براي اطلاع از ديدگاه ها وخواسته هاي مردم، نويسندگان و ناشران و شرح نكته نظرات و انتقادهاي آنان و تدابير مسئولان ذيصلاح به نمايشگاه بين المللي كتاب تهران رفته ايم همراه ما باشيد.
شور و اشتياق در نمايشگاه
از ايستگاه متروي شهيد بهشتي يا مصلي كه به سمت نمايشگاه كتاب مي رويد جنب وجوش و تحرك مردم، خصوصاً جوانان در تهيه كتب مورد نظرشان بسيار جذاب و ديدني است، گروهي با شتاب تمام به سمت نمايشگاه به راه افتاده و گروهي ديگر با كيسه هاي پلاستيكي كوچك و بزرگ حامل كتاب هاي مختلف از نمايشگاه خارج مي شوند و به سمت ايستگاه اتوبوس يا مترو درحركت اند، حتي مي توان افرادي را ديد كه براي حمل كتاب هاي خريداري شده شان چند كارگر را هم به كارگماشته و خلاصه حركت و پويايي خاصي در داخل و خارج از نمايشگاه ديده مي شود.
به گفته بسياري از ناشران، استقبال مردم امسال نسبت به سال هاي گذشته بيشتر بوده و از مشكلاتي كه سال هاي قبل در نمايشگاه وجود داشته امسال خبري نيست.
درابتداي سالن شماره يك خانمي را مي بينم كه حدود بيش از 200جلد كتاب خريداري كرده و منتظر دوستانش براي حمل كتاب ها درگوشه اي نشسته است.
خانم عظيمي كه از دانشگاه الزهراي تهران به نمايشگاه آمده، كتب خريداري شده اش را از نوع دروس دانشگاهي معرفي مي كند و مي گويد:«اين كتابها را براي دانشجويان دانشگاه الزهرا خريداري كرده ايم و تماماً درسي هستند.»
وي استقبال از نمايشگاه كتاب را درمقايسه با سال هاي قبل كم سابقه مي داند و مي گويد:«يكي از نقاط ضعف نمايشگاه ضعف اطلاع رساني درباره غرفه ها و ناشران است و بعضا مردم براي پيدا كردن ناشر مورد نظرشان با مشكل روبرو هستند، اما دركل نمايشگاه امسال پربارتر از سالهاي قبل به نظر مي رسد، چون براي پيدا كردن كتابهاي مذكور با هيچگونه مشكلي روبرو نبوديم و تقريباً هيچ كتابي ناياب نبود.»
«ابراهيمي» يكي از بازديدكنندگان از نمايشگاه كتاب كه با لباس محلي كردي از شهر اروميه به تهران آمده، نمايشگاه را مثبت ارزيابي مي كند و مي گويد:«تنها مسئله اي كه درباره كتاب هاي عرضه شده در اين نمايشگاه حايز اهميت است گراني بيش از حد كتاب هاست ، مثلاً يك ديوان حافظ يا سعدي با خط و چاپ عالي كمتر از پنج هزار تومان وجود ندارد و اي كاش وزارت ارشاد به عنوان متولي اصلي امر كتاب، يارانه بيشتري را براي كاهش قيمت كتاب اختصاص مي داد و يا اينكه درصد تخفيف كتاب ها بيشتر مي شد.»
به گفته اين بازديد كننده، برخي ناشران 10 درصد و برخي ديگر 20 يا 30 درصد به خريداران تخفيف مي دهند.
مشكلات دستگاه كارت خوان
يكي از تفاوت هاي نمايشگاه امسال با سال هاي گذشته برچيده شدن بن هاي كاغذي كتاب و تبديل آن به كارت هاي مغناطيسي است. گرچه اين اقدام به نوعي تحولي سازنده در اين عرصه را نويد مي دهد اما بعضا برخي از ناشران نيز با مشكلات فني دستگاه هاي كارت خوان روبرو شده اند و معتقدند كه دستگاه هاي كارت خوان سرعت كار را پايين آورده است.
«محمدرضا ميرزاوندي» دانشجوي سال دوم رشته فيزيك كه در نمايشگاه شركت كرده مي گويد: «امسال از سوي دانشگاه طبق روال سال هاي قبل بن خريد كتاب دادند البته از نوع كارت هاي مغناطيسي، اما متاسفانه برخي از دستگاه ها كارت ها را يا نمي خواند و يا آن را نمي شناسد و به همين دليل كلي وقت ما سر اين مسئله تلف مي شود.»
وي پيشنهاد مي دهد كه مسئولان مربوطه به جاي عرضه كارت هاي مغناطيسي درصد تخفيف كتاب ها را بالا ببرند تا قدرت خريد مردم بيشتر شود.
اما در اين ميان اگر دستگاه هاي كارت خوان از سرعت عمل بالايي برخوردار باشند و عيب و ايراد خاصي پيدا نكند، كارت هاي مغناطيسي بن كتاب مي تواند اقدام خوب و شايسته اي در خدمت به مردم براي تهيه كتاب باشد.
گراني سرسام آور كتاب
يكي از مسائلي كه ناشران در نمايشگاه بين المللي كتاب با آن دست به گريبانند چانه زدن با مشتريان بر سر تخفيف كتاب هاست.
«برقه اي» مدير انتشارات دارالحديث مي گويد: «الحمدلله مشكلاتي كه در سال هاي قبل با آن دست به گريبان بوديم امسال برطرف شده و مشكل خاصي وجود ندارد فقط قيمت كتاب ها گران شده و همين مسئله سبب شده تا قدرت خريد مردم پايين بيايد، با اين حال خوب است مسئولان وزارت ارشاد يارانه بيشتري را به ناشران و مولفان براي چاپ كتاب بدهند.»
اين ناشر، استقبال مردم از كتب ديني و مذهبي را به مراتب بهتر از سال هاي قبل مي داند و در اين باره مي گويد: «بيشتر مخاطبان كتاب هاي ما جوانان هستند و در اين چند روز به خوبي مي بينم كه جواناني با اشتياق و تشنگي فراوان به دنبال تهيه كتاب هاي ديني و مذهبي هستند.»
«آخوندي» مسئول انتشارات دارالكتب الاسلامي نيز استقبال از كتاب هاي مذهبي و اسلامي را گسترده تر از سال هاي قبل مي داند و مي گويد: «ما در اين انتشارات چون فقط كتب ديني و اسلامي چاپ و منتشر مي كنيم از همين رو اغلب مخاطبين ما هم افراد متدين ومذهبي هستند، نكته اي كه امسال برايم قابل ملاحظه بوده استقبال وسيع و گسترده مردم خصوصا جوانان از اين كتاب هاست، اما مشكلي هم كه بر سر راه تهيه كتاب هاي ديني وجود دارد بالا بودن قيمت آنهاست، گرچه اين كتاب ها را با بيست درصد تخفيف در اختيار مخاطبين قرار مي دهيم اما باز هم بسياري از مشتريان خواستار تخفيف بيشتر هستند.»
«احمد خالدي» از انتشارات كيهان معتقد است كه استقبال مردم از نمايشگاه بيشتر از سال قبل است، وي مي گويد: «اگر وزارت ارشاد يارانه بيشتري را به ناشران براي تهيه كاغذ بدهد و حمايت هاي مالي در اين زمينه داشته باشد قطعا اين مسئله مي تواند به خوبي در كاهش قيمت كتاب نقش موثري داشته باشد.»
«راستگو» نيز در اين باره مي گويد: «كتاب هاي مفيد و خوبي در نمايشگاه امسال عرضه شده و استقبال مردم هم بهتر از قبل است اما براي كنترل قيمت كتاب لازم است كه وزارت ارشاد تدابير خاصي را بينديشد و به كمك ناشران و مولفان بيايد، چون امروزه مردم وجوانان به دنبال كتاب هايي هستند كه هم از بار محتوايي ارزشمند و هم از قيمت مناسبي برخوردار باشند.»
آثار امام(ره) در نمايشگاه
يكي از غرفه هايي كه خيلي از بازديدكنندگان را به سمت خود جذب مي كند، موسسه تنظيم و نشر آثار حضرت امام خميني(ره) است. به اين غرفه مي روم تا با «محمدعلي خسروي» معاون فرهنگي و ارتباطات موسسه تنظيم و نشر آثار امام(ره) گفتگو كرده و از نحوه فعاليت اين موسسه جويا شوم.
خسروي مي گويد: «موسسه تنظيم و نشر آثار امام(ره) به پيشنهاد مرحوم حاج احمدآقا و با حكم مخصوص حضرت امام(ره) پايه گذاري شد و تاكنون نقش فراواني در حفاظت و نشر آثار مكتوب، صوتي و تصويري امام (ره) داشته است، اما يكي از وظايف مهم اين موسسه حفاظت و حراست از مطالب امام(ره) در برابر تحريف است اين وظيفه را طبق مصوبأ يك مادأ قانوني مجلس شوراي اسلامي تصويب و به تأييد شوراي نگهبان رسيده و جزء وظايف ما محسوب مي شود، يعني اگر كسي بخواهد مطالبي را به صورت كتاب و منتشر كند اگر در آن مطالب نقل قولي از امام(ره) آورده باشد براي صحت و سقم آن بايد از موسسه مجوز دريافت كند.»
وي مي گويد: «البته نويسندگان، گويندگان و محققان در برداشت خود از سخنان امام(ره) مانند هر كلام ديگري آزادند و موسسه در قبال برداشتها و ديدگاه هاي مختلف نمي تواند عكس العملي نشان دهد اما اگر اينگونه برداشت ها مخالف گفتارها و فرمان صريح و محكمات حضرت امام(ره) باشد موسسه در برابر اينگونه تحريفات مي ايستد و دفاع مي كند.»
آمار بازديدكنندگان از نمايشگاه
گفته مي شود كه تعداد بازديدكنندگان از بيست ويكمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران از ورودي مترو و اتوبوسراني كنترل و شمارش مي شود، اگرچه مسئولان وزارت ارشاد از نامشخص بودن آمار بازديدكنندگان طي روزهاي اخير از نمايشگاه كتاب تهران خبر مي دهند اما روابط عمومي معاونت حمل و نقل عمومي و ترافيك شهرداري تهران تعداد بازديدكنندگان در دو روز اول افتتاح نمايشگاه را بيش از يك ميليون نفر اعلام كردند، اين يك ميليون نفر با استفاده از وسايل حمل ونقل عمومي از جمله مترو، اتوبوس و تاكسي به نمايشگاه كتاب رفته اند.
مسئولان متروي تهران نيز پيش از اين از آمادگي اين شركت براي حمل ونقل 2 ميليون نفر مسافر به محل برگزاري نمايشگاه كتاب تهران خبر داده بودند.به گفته مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، سال گذشته بيش از سه ميليون و پانصد هزار نفر طي ده روز از نمايشگاه كتاب تهران بازديد كردند.
نمايشگاه كتاب تهران به خاطر شيوه برگزاري همواره بازار كتابي بزرگ بوده است. طبيعي است كه بازار هم بتواند اين مقدار مخاطب و مشتري را جذب خود كند.
طولاني بودن زمان برگزاري نمايشگاه كتاب تهران در مقايسه با ساير نمايشگاه هاي بين المللي و رايگان بودن ورود به اين مكان از جمله دلايلي است كه افراد را به محل برگزاري نمايشگاه مي كشاند.
از سوي ديگر شبكه نامطلوب توزيع كتاب در كشور را نيز نبايد فراموش كرد. ضعف شبكه توزيع كتاب در سطح كشور باعث شده مخاطبان شهرستاني براي تهيه كتاب هاي خود از شهرهاي دور و نزديك به تهران سفر كنند.
معتبرترين و قديمي ترين نمايشگاه هاي كتاب در سطح جهان سالانه كمتر از نيم ميليون نفر بازديدكننده دارند. عمده اين بازديدكنندگان براي شركت در نشست ها و برنامه هاي خاص نمايشگاه حاضر مي شوند. در اغلب اين نمايشگاه ها فروش مستقيم كتاب وجود ندارد.
به عنوان مثال نمايشگاه بين المللي كتاب بوينس آيرس در بين نمايشگاه هاي كتاب در منطقه آمريكاي جنوبي و ساير نمايشگاه هاي كتاب در سطح جهان بازديدكنندگان قابل توجهي دارد. هر سال بيش از يك ميليون و 002 هزار نفر از اين نمايشگاه بازديد مي كنند.
دليل اين استقبال مي تواند دو عامل باشد. يكي اينكه نمايشگاه كتاب بوينس آيرس نسبت به ساير نمايشگاه هاي بين المللي به لحاظ زمان برپايي طولاني ترين است. درهاي اين نمايشگاه هر سال براي 81 روز باز است.
از سوي ديگر اين نمايشگاه در حوزه آمريكاي لاتين بزرگ ترين نمايشگاهي به حساب مي آيد كه كتاب هاي اسپانيولي زبان را عرضه مي كند.
نمايشگاه كتاب فرانكفورت در سطح جهان مهم ترين رويداد كتاب است و سالانه بيش از 001 كشور در آن شركت مي كنند. با اين حال از آخرين دوره برگزاري اين نمايشگاه تنها 003 هزار نفر بازديد كردند.
نمايشگاه كتاب لايپزيگ نيز كه در آلمان بعد از فرانكفورت مهم ترين نمايشگاه به شمار مي رود، سال 7002 توانست 721 هزار نفر را جذب كند.
در آسيا نيز نمايشگاه كتاب پكن طبق اطلاعات پايگاه اينترنتي اين نمايشگاه توانست سال 7002 حدود 002 هزار نفر را جذب كند.

[Google]