تالارهای گفتگوی انجمن دانش پژوهان ایران

[HABIB]

محمدرضا شفيعي کدکني
مهربان تر از برگ
محمد صادقي

اگر نگاهي به آثار دکتر محمدرضا شفيعي کدکني در سال 1386 بيندازيم، مي بينيم پيش از انتشار (و تصحيح) ادامه مجموعه آثار عطار نيشابوري کتاب «زمينه اجتماعي شعر فارسي» را پديد آورده که برخي از مطالب کتاب ها و مقاله هاي منتشر شده او را دربر دارد و با دقت و ظرافت در کنار هم چيده شده، شعر فارسي را در دوره قديم و جديد نگريسته و کتابي فراهم آورده تا راهنما و راهگشاي پژوهشگران و دوستداران ادبيات ايران باشد...

اما آنچه در اين نوشتار کوتاه به آن خواهم پرداخت، دقت و توجه دکتر شفيعي کدکني به ادبيات عرفاني سرزمين مان است و تاکيد او بر روشنايي هاي خاموش فرهنگ و ادبيات ايران که بدون ترديد نمي توان به سادگي از آن گذشت و جاي انديشيدن فراوان دارد. شناخت و آگاهي از ميراث بزرگ عارفان به درک درست و منصفانه ما از گذشته خودمان کمک مي کند تا در گريز از سرگرداني در دايره هاي هراس، فراموش نکنيم تمام آنچه از گذشته به ما رسيده خالي از معنا نيست (و البته اين نکته هم که ميراث گذشته و به ويژه ادبيات عرفاني ما گاهي آلوده به خرافه است نبايد مورد غفلت قرار گيرد) و همچنان به کار امروز ما مي آيد. ابتدا شايد پرسشي به ذهن ما آيد که چرا دکتر شفيعي کدکني نسبت به ادبيات عرفاني ايران توجه ويژه يي داشته و دارد؟ هرچند اگر نگاهي ژرف به دنياي امروز و جامعه خودمان داشته باشيم و نيک بينديشيم، سفرهاي پي در پي او به آن سوي مرزهاي باور و ترديد و قدم زدن در کوچه باغ هاي نيشابور چندان مبهم به نظر نمي رسد. دنياي نو در جهت سامان سياسي و اجتماعي جوامع گام هاي بزرگي برداشته اما اين تجربه در ايران همواره با مشکل ها و موانعي روبه رو بوده و ما را ميان دو دنياي قديم و جديد قرار داده و راه ورود به دنياي نو را ناهموار ساخته... پس انديشيدن پيرامون اشاره روشن دکتر شفيعي کدکني به ميراث عرفاني ايران از آن رو که عرفان و ادبيات عرفاني از مفاهيم و آموزه هاي درخشاني چون بردباري، مدارا، تقدم جان بر عقيده، عشق ورزي، همزيستي مسالمت آميز و... سرشار است و بر پايه عدم خشونت استوار گرديده ضرورتي دوچندان مي يابد. البته اينکه بتوان بر اساس انديشه هاي عرفاني نسخه يي براي بهبود و سامان سياسي و اجتماعي پيچيد و به کار بست، نکته يي است که جاي ترديد فراوان دارد و جدي به نظر نمي آيد، ولي با توجه به مفاهيم امروزي مانند گفت وگوي فرهنگ ها، دموکراسي و... مي توان زمينه ها و بسترهاي پيشبرد و تقويت آن را در عرفان و ادبيات عرفاني جست وجو کرد. عرفان مکتب اعتراض بوده و هست و تعصب ورزي و خودکامگي را برنمي تابيده، واکنشي به خودخواهي ها و خشونت هاي رايج و فراگير بوده، مرزهاي مشخص را درهم شکسته و هم چنان که به خاطر محدوديت ها و وضع ناگوار گذشته فلسفه، هنر و... گاهي در تنگنا بوده و مجال سخن نيافته و از بستر مناسبي که زبان فارسي فراهم آورده، بهره برده و در قالب شعر فارسي ماندگار شده و بار خود را بر دوش زبان فارسي و شعر فارسي نهاده، انديشه اعتراض نيز در عرفان و ادبيات عرفاني فرصت رشد و بالندگي يافته است. عرفان در کمتر زباني به گستردگي زبان فارسي پرورانده شده و انساني تر از آن انديشه يي در دوران قديم به چشم نمي آيد و خود نشانه بارز انديشه نيک و مداراجويانه ايرانيان از گذشته تاکنون به شمار مي رود. همچنين در انديشه ها و نوشته هاي دکتر شفيعي کدکني موضوع ادبيات عرفاني برجستگي خاص و نقش ممتازي دارد. دکتر شفيعي کدکني سال هاي درازي است با نگاهي محققانه به بازانديشي، بازنگري و جست وجو در فرهنگ و ادبيات ايران پرداخته، کتاب هاي بسيار ارزشمندي را پديد آورده، بر غناي فرهنگ و انديشه در اين سرزمين افزوده و در روزگار قحطي وجدان که آواز باد و باران در گفت وگوهاي برگ ها به ترانه يي غمگين و سوزناک بي شباهت نيست جوانمردانه ايستاده و ايستادگي را با رنج هاي عميق خويش جان تازه بخشيده تا راهي به رهايي بگشايد.

[Google]