تالارهای گفتگوی انجمن دانش پژوهان ایران

[HABIB]

عزت الله ضرغامي
ايستاده در برابر باد
حسن محمودي

رويکرد سازمان صدا و سيما در سال 84 در حوزه هاي مختلف با واکنش هاي زيادي همراه بود. اگر چه در دوره هاي قبل چالش هاي پيش روي سازمان صدا و سيما مربوط به حوزه هاي سياسي و اجتماعي بود، در سال گذشته چالش اصلي بر سر برنامه هاي نمايشي بود. بخش مهم و قابل دفاع عملکرد ضرغامي از منظر اين يادداشت بيش از هر چيز ديگر مربوط به معاونت سيما در بخش برنامه هاي نمايشي، برنامه هاي ترکيبي و تا حدودي برنامه هاي مستند است. نقش دکتر کرمي در دفتر طرح و برنامه و مرتضي ميرباقري در معاونت سيما را در اين ميان نبايد ناديده گرفت. برنامه هاي مجري محور در سال جاري يکي ديگر از مولفه هاي حاشيه ساز عليه سازمان صدا و سيما و مديريت آن بود. گرچه فرزاد حسني و رشيدپور به رغم برنامه هاي پرمخاطب شان از گردونه اجرا حذف شدند، اما دو برنامه شاخص «يک قدم مانده تا صبح» و «مردم ايران سلام» با حمايت مديريت سازمان صدا و سيما همچنان در کسب رضايت مخاطبان خود تلاش کردند. حضور حداقلي چهره هاي فرهنگي نخبه در اين دو برنامه از جمله مولفه هايي بود که بخشي از مخاطبان فرهيخته را به رسانه ملي اميدوار کرد. انبوه تله فيلم ها و سياستگذاري در بخش سريال ها دو مولفه قابل تقدير است که به طور جداگانه به دستاوردهاي آن مي پردازيم.

سياست توليد تله فيلم گرچه نگراني ها و واکنش هايي به همراه داشت، يکي از اقدامات مهم طراحي شده در سيما است. زماني که شبکه هاي تلويزيوني امريکا در دهه 80 اقدام به ساخت تله فيلم کردند، سينما شديداً گارد گرفت. توليد تله فيلم باعث شد مخاطب 40 ميليوني سينما به 20 ميليون تبديل شود. تصور اين بود که رقيبي جدي براي سينما پيدا شده که آن را به سمت نابودي خواهد کشاند. در آن زمان مخاطب تله فيلم ها تبديل به 60 ميليون شده بود. بعدها سينما يادگرفت به 20 ميليون مخاطب خود قناعت کند و براي نگهداري اين تعداد مخاطب از مزاياي ويژه خود؛ جلوه هاي ويژه، صدا و تصوير بزرگ بهترين بهره را ببرد. مهم ترين امتياز اين رقابت نصيب مخاطب سينما شد که ديگر اثري در قد و قواره توليدات تلويزيوني در سينما نمي ديد و آنچه به تماشايش مي رفت واقعاً سينما بود. توليد حجم بالاي تله فيلم در ايران نيز باعث گرفتن همين گارد از سوي سينما شد. در سال 86 حدود 150 تله فيلم توليد شد و 150 تله فيلم نيز در حال توليد است که عدد 300 را رقم مي زند. اگر اين ماجرا تداوم پيدا کند، سينما دست از توليداتي با کيفيت تله فيلم هاي تلويزيوني برخواهد داشت. از طرف ديگر تلويزيون براي اينکه بي نياز از سينما شود، مجبور است سوپراستارهاي تلويزيوني به وجود بياورد. برد اساسي تلويزيون در اين است که نيروهاي جديدي به عنوان کارگردان، فيلمنامه نويس، بازيگر و عوامل ديگر وارد عرصه کند. با اين وضعيت نيروهاي جديدي وارد کار خواهند شد که بعدها سرمايه هايي براي خود تلويزيون و سينما خواهد بود. توليد تله فيلم ها به مرور زمان فضايي رقابتي نيز پديد خواهد آورد که منجر به بالا رفتن سطح توليدات خواهد شد. عزت الله ضرغامي با حمايت از ايده توليد تله فيلم دست به اقدام مهمي به نام ظرفيت سازي زد که در طول حيات تلويزيون ايران لااقل در سه دهه اخير اقدامي قابل ستايش است. در نظر بگيريد برخي از بهترين کارگردان هاي امروزي سينماي ايران برآمده از ظرفيت محدود دهه 60 هستند؛ کارگردان هايي مانند اصغر فرهادي، داود ميرباقري، بهروز افخمي، حسن فتحي، محمد حسين لطيفي، اکبر خواجويي، محمدعلي نجفي و... ظرفيت سازي بالاي ناشي از توليد تله فيلم در اين سال ها به حتم تربيت کننده نسل ديگري از کارگردانان، فيلمنامه نويسان و بازيگران مطرح خواهد بود. از سوي ديگر توليد انبوه تله فيلم ها باعث برطرف شدن معضل بيکاري هنرمندان شد که در وضعيت نابسامان اقتصادي سينماي ايران معلوم نبود چه سرنوشتي برايشان رقم مي خورد. ايده توليد تله فيلم در تلويزيون داراي امتيازهاي ديگري نيز است، از جمله ايجاد تنوع موضوعي و ايجاد مجالي براي ساخت فيلم هايي متناسب با موضوعات روز؛ امري که صرفاً با توليد سريال ممکن نبود. از سوي ديگر تله فيلم اين مجال را فراهم مي آورد که به جاي کش دادن يک موضوع ساده در قالب يک سريال مي توان تنها به ساخت يک تله فيلم اکتفا کرد. امري که مثلاً مي شد در مورد دو سريال «حلقه سبز» و «پدرخوانده» اتفاق بيفتد.

توليد سريال هاي مناسبتي از ديگر بخش هايي از عملکرد سيما است که با حمايت عزت الله ضرغامي انجام پذير شد. در سال جاري تلويزيون مناسبت هاي رمضان، محرم و دهه فجر و نوروز را پيش رو داشت. تلويزيون در مناسبت ها موفق به خانه نشين کردن مردم شد. آمار چهار و نيم ساعت براي هر ايراني در روز تاييد کننده همين نکته است. جذابيت سريال ها و بالا رفتن سطح کيفي آنها باعث شد در اين ايام درصد زيادي از مردم اوقات فراغت خود را پاي جعبه جادويي بگذرانند. اين اتفاق تا آنجايي قابل تامل شد که سريال ديدن تبديل به يکي از آيين هاي مدرن در خانواده هاي ايراني شد.به عبارتي مي توان گفت تلويزيون عنان مردم را به دست گرفت و با توجه به فضاي فرهنگي بسته تبديل به مهم ترين مولفه جريان ساز در سطح جامعه شد. به گونه يي که برخي از مردم طرز گفتار، رفتار، پوشش و حتي خوراک خود را از طريق برنامه هاي تلويزيون انتخاب کردند. تنوع موضوعي از ديگر مولفه هاي قابل تامل در سال 86 بود. رقابت شديد بين سريال هاي مناسبتي موجب تنوع موضوعي، ساختاري، ژانر و فضا شد. به طوري که به شهادت صاحب نظران کف توليدات به لحاظ کيفي بالا رفت.

در حوزه صدا در سال 84 شايد مهم ترين واکنش ها مربوط به عملکرد راديو جوان است که حجم بالاي برنامه هاي انتقادي آن نسبت به عملکردهاي دولت واکنش هاي زيادي را از سوي حاميان دولت دربر داشت تا جايي که دامنه بحث به بيت برخي از مراجع تقليد نيز کشيده شد. برنامه هايي مورد انتقاد قرار گرفت که جداي از وجه انتقادي آن، از ساختار خلاقه و نو برخوردار بود. پرمخاطب شدن اين دست برنامه ها به جاي آنکه به امتياز مهمي براي برنامه سازانش تبديل شود، خانمان شان را برباد داد يا توقيف شدند يا اينکه دچار تغيير و تحولات گسترده يي شدند. روال نيز در مديريت هاي گذشته همين بود، اما دفاع رياست سازمان صدا و سيما از مدير شبکه جوان در قبال حجم بالاي انتقاداتي که پايه و اساسي منطقي نداشت، نوع نگاه مخاطبان اين رسانه را نسبت به مديريت صدا و سيما دستخوش تحول کرد. آن چيزي که دفاع عزت الله ضرغامي را قابل تامل کرد، پرهيز او از واکنش هاي محافظه کارانه بود. راديو گفتگو که از اقدامات انجام شده مهم صدا در دوره مديريت ضرغامي است، درصد مخاطبان نخبه راديو را افزايش داد. بي انصافي است اگر در اين مورد بخواهيم بر همان عبارت «حضور حداقلي» تاکيد کنيم. هر چقدر ضرغامي در مقام رئيس سازمان صدا و سيما موفق تر شد، حجم فشارهاي حاصل از طيف هاي مختلف اصولگرايي از راست سنتي گرفته تا رايحه خوش خدمت نسبت به برنامه هاي نمايشي و ترکيبي بيشتر شد. سهم خواهي هرکدام از طيف هاي اصولگرا از تلويزيون آنها را به سمت انتقاد و فشار از برنامه هاي پرمخاطب و تاثيرگذار سازمان صدا وسيما کشاند. در اين ميان ضرغامي به جاي کوتاه آمدن در برابر فشارها به دفاع از برنامه ها پرداخت و همين مساله باعث شد او بارها بر سر برنامه هاي قابل دفاعش به مجلس برود و مورد حمله روزنامه ها و سايت هاي منتقد قرار بگيرد. البته ايستادگي ضرغامي در برابر فشارها، حاصل چندان خوبي از منظر مالي براي رسانه ملي به همراه نداشت و در نهايت باعث کم شدن بودجه شد. با توجه به تورم بيش از 50 درصدي بودجه سازمان صدا و سيما افزايش نيافت.

[Google]