تالارهای گفتگوی انجمن دانش پژوهان ایران

[نادیا کریمی]

سالمندان و سلامت دهان و دندان

در دوران سالمندي يکسري تغييرات فيزيولوژيک بطور اجتناب ناپذير رخ مي دهد و يکسري تغييرات نيز متعاقب فاکتورهاي مداخله گر اکتسابي ايجاد مي شود. اين تغييرات عبارتند از :
1- آتروفي مخاط دهان و سيستم عضلاني آن
2- نقصان در حس چشائي
3- کاهش جريان بزاق
4- از دست دادن دندانها متعاقب بيماريهاي پريودنتال و پوسيدگي دندانها
تغييرات ذکر شده، اعمال مضغ ( جويدن و نرم کردن غذا ) را تحت تاثير قرار مي دهد که نهايتا وضعيت تغذيه اي نيز تغيير مي کند.
خواص و فوايد بزاق :
1- بزاق دهان را مرطوب نگه مي داد و حرکات زبان و لب ، با وجود بزاق بهتر صورت مي گيرد.
2- بزاق غذا را براي بلع و هضم و لغزنده مي کند.
3 -بزاق بدليل داشتن يونهاي مختلف، آنتي بادي و مواد ضد ميکروبي و همچنين بعلت دارا بودن خاصيت خنثي سازي اسيد در سلامت دندان و لثه نقش مهمي دارد.
4- مواد معدني بزاق سبب حفظ کريستالهاي سازنده مينا - عاج و سمان دندانها مي گردد.
5- مواد ضد باکتري بزاق سدي در برابر ميکروبهاي پاتوژن (بيماري زا) تشکيل مي دهند و از مخاط دهان در مقابل عفونتها محافظت مي نمايند.
6- لايه نازکي از بزاق که تمام سطوح حفره دهان را مي پوشاند، ضربات وارده به مخاط را تا حدي تعديل مي نمايد.
7- يکي از اعمال بزاق تازه ترشح شده، رقيق کردن غلظت مواد محلول در آنست.
8- قدرت پاک کنندگي بزاق نسبت به مواد مضر و پوسيدگي زا مانند کربوهيدراتها براي تامين سلامتي دهان مفيد است.

چند توصيه براي جبران خشکي دهان :
عدم استفاده از الکل ، سيگار و غذاهاي اسيدي و پرهيز از غذاهاي ادويه دار.
استفاده از مسواک نرم و شستشو با خميردندانهاي حاوي فلورايد , شستشو با محلول فلورايد , نوشيدن آب و استفاده از جانشينهاي بزاق در صورت لزوم مراجعه به پزشک در صورت مشاهده قارچ در دهان.
قابل ذکر است که داروهاي جانشين بزاق مواد اسيدي هستند که ممکنست باعث دمينراليزاسيون دندانها شوند. يعني با مصرف اين مواد، دندانها حالت معدني خود را از دست ميدهند. تحقيقات نشان داده است در بيماران با جريان کم بزاق، شير مي تواند بعنوان جانشين بزاق مصرف شود زيرا بسياري از ترکيبات آن مشابه بزاق است.
در افراد مبتلا به خشکي دهان، کنترل شديد پلاک (Plaque Dental ) يک ضرورت است. روشهاي مکانيکي کنترل پلاک و کاربرد محلول کلرهگزيدين و شستشوي روزانه با فلورايد و پيشگيري با فلورايد موضعي مي بايست بطور مکرر و منظم توسط دندانپزشک انجام شود.
در مبتلايان به خشکي دهان، ميزان آب دريافتي عاملي بسيار مهم است. لذا به اين بيماران توصيه مي شود تا آنجا که مي توانند مايعات و بخصوص آب بنوشند. اگر بيماري شديد باشد، بيمار ميلي به آشاميدن ندارد و خشکي عمومي بدن اتفاق ميافتد.
در بيماراني که ترشح بزاق آنها کم شده است، نوشيدن آبميوه و نوشابه هاي ترش و شيرين بدليل اثرات زيانبار بر سلامت دندانها توصيه نمي شود.
حدود 01/1 - 0/0 از فلورايد بزاق توسط غدد بزاقي ترشح مي شود و قسمت اعظم آن از مواد خارجي و با استفاده از خميردندانها ، ژلها ، دهانشويه ها، قرصها ، وارنيش ها، چاي، قهوه و ... تامين مي شود.

مصرف داروهاي متعدد، عامل مهم خشکي دهان در سالمندان است:
بزاق در حفظ سلامتي انساج نرم و سخت دهان نقش مهمي دارد. اما با کاهش آن دهان دائما در معرض ميکروارگانيسم هايي که براحتي مي توانند سلامتي بدن را به مخاطره اندازند قرار مي گيرد.
با افزايش سن تحت تاثير يکسري عوامل، تغييرات مهمي در غدد بزاقي پديد مي آيد. بيشترين تغيير در غذه بزاقي تحت فکي ( در فک پائين ) و کمترين تغيير در غده پاروتيد است. خشکي دهان که ناشي از کاهش يا توقف جريان بزاق است تحت تاثير عوامل مختلفي ممکنست ايجاد شود. مثلا راديوتراپي سر و گردن برداشتن بعضي از غدد بزاقي با عمل جراحي , عفونتهاي ويروسي حاد غدد , ديابت مليتوس , بيماري پارکينسون و مصرف داروها.
تعداد زيادي از داروها سبب کاهش جريان بزاق و خشکي دهان مي شوند. اين داروها عبارتند از : داروهاي ضد افسردگي - ضد فشار خون - ضد سرطان - ضد پسيکوز - ضد احتقان - آنتي هيستامينها - آنتي اسپاسموتيک ها - ديورتيکها و آرام بخش ها.
گزارشهاي اخير نشان مي دهد که افراد بالاي 65 سال 30 درصد از افراد مصرف کننده داروئي را تشکيل مي دهند و اکثر آنها به پنج و يا بيشتر از پنج داروي مختلف مصرف مي کنند و بعضي از اين داروها اثرات جانبي در بافتهاي دهاني دارند.
کم شدن بزاق (خشکي دهان ) که يکي از علل مهم بيماريهاي دهان و دندان است ، در حالت عادي در سالمنداني که دارو مصرف نمي کنند وجود ندارد.
ضمنا خشکي دهان در افراد بي دندان باعث کاهش ثبات و گير پروتز مي شود.
تغيير در بافت لثه و مخاط دهان :
با افزايش سن ممکنست نماي پوست پرتقالي لثه محو شود و بافت کراتينيزه کاهش مي يابد، آتروفي بافت اپي تليوم و همبند و از دست دادن خاصيت الاستيکي آنان و ميزان صدمات ناشي از تروما و ضربه افزايش مي يابد.
پاپيلاهاي زبان دچار آتروفي مي شود بخصوص پاپيلاهاي فيلي فرم (Filiform) بيشتر گرفتار آتروفي مي شوند و کاهش جوانه هاي چشائي و ازدياد غدد سباسه (Glanbs Sedaceaus) در ناحيه لب و گونه مشاهده مي شود.
ادامه دارد

[Google]