تالارهای گفتگوی انجمن دانش پژوهان ایران

[سبزه آتشی]

جام جم آنلاين: کتاب "وصف خليج فارس در نقشه‌هاي تاريخي" همزمان با روز ملي خليج فارس عصر ديروز با حضور جمعي از پژوهشگران تاريخ و جغرافيا و با حضور دکتر حسن حبيبي رئيس بنياد ايران‌شناسي و فرهنگستان زبان و ادب فارسي در بنياد ايران‌شناسي رونمايي شد.اين کتاب نخستين اثر از مجموعه اسناد و مدارک خليج فارس است که توسط معاونت پژوهشي بنياد ايران شناسي همزمان با روز ملي خليج فارس منتشر شد.

به گزارش خبرنگار مهر، در ابتداي اين نشست محمدحسن گنجي - يکي از پديدآورندگان کتاب - گفت: از قديم کساني که دنيا را مي شناخته اند، آبراهه اي را که در ميان فلات ايران و عربستان واقع است خليج فارس ناميده اند که در زبان يوناني به آن "سينوس پرفيکوس"، در انگليسي "پرشن گلف" و در فرانسوي "لو گلف پرسيک" مي گفته اند. اما از سال 1950 و در پي تحولاتي که در مصر به وجود آمد و عده اي نظامي بر سر کار آمدند و با هدف اعتلاي فرهنگ قوم عرب اقداماتشان را شرع کردند، گفتند که ما نام اين خليج را بگذاريم خليج عربي و در واقع داستان همان ديوانه اي است که سنگ به چاه انداخت.

او افزود: ايران نيز از همان زمان اعتراض خود را نشان داد و از آن زمان به اين طرف يعني از اواسط قرن بيستم به اين سو هيچ خليجي در جهان نيست که به اندازه خليج فارس درباره اش گفته و نوشته شده باشد.

گنجي با اشاره به محتويات کتاب "وصف خليج فارس در نقشه هاي تاريخي" گفت: در اين کتاب تمام آن اعتراضات و گفتگوها و تبليغات و سوء استفاده هايي که از نام خليج فارس شده، با متانت گفته شده است. نام خليج فارس هم زماني از بين مي رود که تمام آنچه تاکنون درباره خليج فارس بوده و گفته و نوشته شده، از بين برود که اين کاري محال است.

جواد صفي نژاد - از ديگر پديدآورندگان اثر - با اشاره به اطلس فراهم آمده از خليج فارس در اين کتاب، گفت: اين اطلس داراي 40 نقشه دوران اسلامي و قرون اوليه است و ما گزينش لازم از تمامي منابع موجود اين دوران را انجام داده ايم اما مهمترين منبع مورد استفاده کتاب "المسالک و الممالک" استخري بوده است که هر کدام از نقشه هاي رنگي آن در واقع يک تابلو است. اين کتاب با ترجمه فارسي داراي 18 نسخه است در صورتي که از ترجمه هاي مختلف آن به زبان عربي تنها شش نسخه موجود است که آنها هم در يک نسخه در اروپا منتشر شده و البته فاقد نقشه است.

همچنين محمد باقر وثوقي - از پديدآورندگان کتاب - با طرح اين پرسش که "وصف و توضيح نقشه ها بر چه مبنا و شيوه اي استوار بوده و آيا اين کار سابقه داشته است يا نه؟" در پاسخ به آن گفت: اين الگو از يک سنت جغرافيايي اسلامي فراموش شده اخذ شده و طراحي دروني آن در واقع احياي اين سنت اسلامي است که بعد از دوران صفويه به فراموشي سپرده شد و ما توانستيم اين الگو نقشه را بازسازي کنيم.

او با بيان اينکه کتاب حاوي 160 نقشه است، افزود: اين نقشه ها همگي به شکل سال شمار و از سبک زمان بندي بطلميوسي بوده است تاکنون. اگر اين نقشه ها را ورق بزنيم مي بينيم که تمام مرزهاي باستاني کشور ما در طي زمان از شمال و شرق و غرب کوتاه مي شود و تنها يک جا هميشه ثابت مانده است و آن خليج فارس است که از سه هزار سال پيش مرز جنوبي ايران بوده است.

وثوقي با اشاره به چهارصد و هفتادمين سال پيروزي ايراني ها بر پرتغالي ها در جنوب ايران، گفت: 470 سال پيش در چنين روزي جنگي نابرابر ميان نيروهاي ايران و پرتغال در جريان بود و ما شهدايي داديم که اجسادشان طعمه ماهي هاي دريا شد. اميدوارم امروز نيز در حفظ اين مرز بکوشيم.

اميرهوشنگ انوري - از ديگر پديد آورندگان اين کتاب - نيز گفت: خليج فارسي که امروز مي شناسيم بخشي از درياي بزرگي است که به نام درياي پارسي شناخته مي شده و شامل درياي سرخ، درياي عمان، خليج فارس و بخش بزرگي از اقيانوس هند است. نقشه هايي که در اين کتاب آمده، از 150 تا 1910 ميلادي را در بر گرفته و پنج نسل محقق که کار آنها در واقع حاصل 70 سال پژوهش است در اين کتاب گرد آمده است.

فاطمه فريدي - از پديدآورندگان کتاب - نيز در اين نشست خاطرنشان کرد: ما از 400 نقشه اوليه 160 نقشه را انتخاب کرديم که اين کار هم بر اساس کيفيت نقشه ها بوده است. نکته جالب توجه اين است که در هيچ جايي از اين نقشه ها که ما روي آنها کار کرده ايم نام خليج فارس بدون پسوند "فارس" نيامده است.

در پايان مراسم رونمايي کتاب "وصف خليج فارس در نقشه‌هاي تاريخي" لوح تقديري توسط دکتر حسن حبيبي رئيس بنياد ايران‌شناسي و فرهنگستان زبان و ادب فارسي به هر کدام از پديدآورندگان کتاب اهدا و از اين اثر رونمايي شد.

اين کتاب نخستين اثر از مجموعه اسناد و مدارک خليج فارس است که توسط معاونت پژوهشي بنياد ايران شناسي همزمان با روز ملي خليج فارس منتشر شد.

[Google]