تالارهای گفتگوی انجمن دانش پژوهان ایران

[parivash]

مديران ضعيف، سكوي پرش تملق گويان زمينه هاي گسترش پديده تملق در جامعه را از بين ببريم

بخش دوم
اراده، هويت، اخلاق، منش، اقتدار و خلاقيت آدمهاي دو سويه تملق گو و تملق پذير را مي توان به خشت هايي فرو ريخته از نم باران يا وزش ملايم باد تشبيه كرد. در اين حالت يقيناً به آساني منزلت انساني بي اعتبار مي شود. چرا كه مباني فكري و استقلال شخصيت وجودي به سان چكابه هاي خاكستري بر زميني سست است و از تظاهر هر چاپلوسي يك فرد و غرور بي بها و كذب خوشايند آمدن مخاطب هيچ رستني حاصل نمي شود بلكه زيانهايي دارد كه به صور مختلف در روند وظايف اداري، محيط هاي كارگري، روابط شايسته و زيبنده آدميت از يكسو در ابعاد اجتماعي و توسعه و توليد و به طور كلي جامعه و كشور تاثير مي گذارد.
اگر اين بده بستانهاي متضاد حقيقت اخلاق ناب انساني در هر جامعه چنانچه لايروبي و نظيف نشوند چه بسا رنجها و پس ماندگيها در چرخه زندگي و نيز باورهاي اصيل در هاله مه آلود غفلت ها افزون مي شوند.
به نقل از يك روانشناس مي خوانيم:«امام علي (ع) خطاب به كساني كه پشت سر ايشان پياده روان بودند فرمود: اين چه كاري است كه مي كنيد؟ گفتند: رفتاري است كه بدان اميران را بزرگ مي داريم. امام فرمود:به خدا قسم اميران شما از اين كار هيچ سودي نمي برند و شما در دنياي خودتان بر خودتان سخت مي گيريد و در آخرت با اين كار به تيره بختي گرفتار مي آييد و چه زيانبار است مشقتي كه در پي آن كيفر دوزخ باشد و چه سودآور است آسايشي كه با آن از آتش دوزخ همراه باشد.»
اين كه ائمه اطهار چگونه با چاپلوسان روبرو مي شدند و درباره آنان چه مي گفتند. همچنان كه امام علي (ع) فرمودند: «بر چهره ستايشگران و اندام چاپلوسان خاك بيفشانيد و يا- اين كه- از دوست داشتن چاپلوس و ستايشگر بر حذر باش زيرا اين لحظه از حساس ترين لحظات براي نفوذ شيطان است تا بدان وسيله كار نيك نيكوكاران را ضايع كند.»
برخورد قاطع با متملقان
«دكتر فريبرز حميدي» روانشناس باليني، در ادامه صحبت هاي قبلي خود، مي گويد:«چاپلوسي و يا ساير آفات اخلاقي در هر مجموعه اي نشانگر ناسالم بودن روابط و مناسبات و هنجارهاي حاكم بر آن جامعه است. چنين فضايي در جامعه زماني شكل مي گيرد كه منزلت و نقش ها آن گونه كه شايسته افراد است توزيع نشود و در واقع شايسته سالاري به معني واقعي آن وجود ندارد.» به اعتقاد وي، اگر هر شخص در جايگاه درخور شان خود قرار گيرد و مطابق با منزلت واقعي اش از نقش اجتماعي مناسب برخوردار شود، مناسبات در روابط اجتماعي نيز از سلامت كافي برخوردار خواهد شد.
وي مي افزايد: «البته در اين خصوص بايد به ظرفيت افراد متصدي امور نيز نگاه كرد. افرادي كه همواره با رفتار روشن خود اجازه نداده اند تا جو تملق و چاپلوسي هاله اي اطراف آنان ايجاد كند، كم نبوده اند. مثال تاريخي آن را مي توان به افراد بزرگ تاريخ ربط داد كه پيشاپيش خطرات ناشي از مدح چاپلوسانه در مورد خود را خنثي كرده اند و در سيره عملي خويش نيز هيچگاه فرصت چاپلوسي آگاهانه يا ناآگاهانه را دراختيار اطرافيان قرار نمي دادند و تا جايي پيش رفته اند كه عقل را معيار مناسبي براي قياس آنچه مداحان و مورخان مي گويند، قياس و ميزان براي آيندگان نيز شمرده اند.»
دكتر حميدي با تاسف مي افزايد: متاسفانه گاهي گفتار بزرگان دين و معرفت نيز به فراموشي سپرده مي شود.
پديده اي از فرهنگ گذشته
مديرعامل يك شركت خصوصي ساختماني نيز معتقد است ريشه تملق و چاپلوسي در نياز است و نياز هم در بي عدالتي است. مردم اگر فقير بودند زياد فرقي- با يكديگر- نداشتند. اين شدت زياد تضاد طبقاتي است كه به عنوان يك علت باعث ايجاد فرهنگ تملق مي شود.
«نگهدار» مي افزايد: بنا به تجربيات خودم يك علت ديگر در بروز پديده و شيوع صفات تملق و چاپلوسي در اين است كه اگر مدير قوي و سر جاي خودش باشد به اطرافيان اجازه نمي دهد زبان به تملق او بگردانند.
وي همچنين ضمن آن كه مي گويد مشكل پديده تملق و چاپلوسي تنها با سخنراني رفع نمي شود، نيز اين باور خود را برمي تاباند كه برخي نشريات حالت تملق گويي دارند در حالي كه نشريه اي براي مخاطبان موثر است كه خود تملق گو نباشد.
اين مدير همچنين پديده چاپلوسي را ناشي از فرهنگ استبدادزده گذشته ها مي داند و مي گويد كه تملق به هر شكل باشد ريشه اساسي در استبداد زدگي كهن ما دارد و اعتقادم اين است كه چاپلوسي برخلاف شئون اسلامي و اجتماعي ما است.
رفتار شگفت آور
... اما چاپلوسي و خودنمايي هاي برخي از افراد شگفتي هاي مضاعف به نمايش مي گذارد. يكي از انواع تملق، موردي است كه احتمالاً شما هم شبيه آن را در جايي ديگر شاهد بوده ايد. يك شهروند كارمند كه خود را «ميرزا» معرفي مي كند مي گويد: آنچه مي گويم شايد ربط مستقيم با سوال شما نداشته باشد و به طور اخص مفهوم و تاثيرات تملق را تعريف نكند اما از جنس و رديف اين پديده است. موردي كه چندي پيش (اواخر سال گذشته) شاهدش بودم برايم هم تاسفبار بود و هم قابل تامل، در سالن غذاخوري عده زيادي از همكاران مشغول صرف ناهار بودند. هر كس ضمن صرف غذا صحبتي مي كرد. برخي درباره كار و بخش محيط كاري خود حرف مي زدند. سالن كم كم خلوت مي شد. اين عده گفتارشان به سمت انتقاد از يكي از مديران كشيده مي شود و از جمله آن، اكثر كاركنان از برخورد خشك و رفتارهاي تحقيرآميز آن مدير نسبت به همكاران زيرمجموعه شركت به شدت گلايه مي كردند كه به مشكلات محيط كار و شرايط اضطراري بچه ها توجهي نمي كند. صحبت برو بچه ها كه بعضاً بيش از بيست سال سابقه كار دارند مي نمود سخت از آن مدير دلخور هستند.
دو سه روز بعد صبح كه كاركنان به شركت آمدند شنيدند كه آن مدير يك پست جديد نيز گرفته است. برخي از افراد حضوراً مراتب خشنودي خود را به مدير ابراز كردند اما نكته جالب آن همان عده كه چند روز پيش در سالن غذاخوري به شدت از مديريت آن مدير و خست او در رفع مشكلات مختلف محيط كاري و پرداخت اضافي كار و كسر كار و... و... دل پري داشتند، هر يك و بعضاً هر دو سه نفرشان به طور جداگانه آگهي تبريك خود به مدير ياد شده را نيز در روزنامه ها چاپ كردند. برخي ديگر از همكاران كه از اين موضوع باخبر شدند تعجب كردند كه آن انتقادها و نارضايتي از مدير چه بود و اين آگهي آنهم پس از ديدار حضوري چه بود؟!...
چاپلوسي پلكان افراد ناتوان
«غضنفري» كارشناس كارتوگرافي، مي گويد چاپلوسي و تملق موضوع خيلي جالبي است كه مطرح مي كنيد. خود من 4-3 ماه در اداره اي مشغول كار شده بودم. نتوانستم آن محيط را تحمل كنم از بس فشار استرس به آدم وارد مي كرد دليلش وجود مشكلات اقتصادي كارمندان بود كه به نوعي مطرح مي كردند.
او حدود يك سال پيش فارغ التحصيل مي شود. وقتي وارد فضا و محيط دانشگاه مي شود تجربه هايي كمرنگ از تملق را احساس مي كند، محيطي كه جوانان علم و فرهنگ و ... مي آموزند. پيش از دانشگاه هم نگاه و گمانش نسبت به جامعه آن بوده كه آدمها سر و حواسشان به كار خودشان است و اين كه زياد به فكر آن نيستند خودشان را از نردبان ديگران به آسودگي بالا ببرند تا هرچه زودتر و از نزديكترين راه به هدف هاشان برسند. او مي گويد: «در فضاي سيستم اداري و بوروكراسي هم چاپلوسي بر ضوابط و روابط سايه انداخته است.» به زعم اين كارشناس جوان، اين شرايط متاثر از موقعيت اقتصادي است:«برخي افراد مي خواهند خود را بالاتر بكشند و كسي كه در اداره است نيز سعي مي كند از طريق چاپلوسي كار و موقعيت خود را ارتقاء دهد و لذا سبب ايجاد استرس نسبت به اطرافيان مي شود. فكر مي كند با تملق مي تواند مشكلات خود را كم كند. به باور وي پديده چاپلوسي حتي در امور سياسي، اقتصادي و اجتماعي مي تواند خيلي تاثير بگذارد. همچنين كسي كه در مسند گزينش افراد- چه در زمينه اشتغال و چه استخدام و ... -ممكن است تحت تاثير كرنش و تملق افراد- معمولي- متقاضي قرار گيرد. اما يك مدير هم ممكن است تملق پذير نباشد و تحت تاثير چاپلوسي قرار نگيرد.»
سويه ديگر ديدگاه هاي اين كارشناس كارتوگرافي، معطوف برخي مديران است كه به اعتقاد وي در جايگاهي نيستند كه شناخت جامع از مسئوليت متعهده خود داشته باشند. وي مي گويد:«متاسفانه برخي از مسئوليت ها به دست افرادي سپرده مي شود كه شايستگي مديريتي آن را ندارند. من قسم مي خورم به چشم خودم ديده ام آدمهايي توانايي اداره مجموعه اداري خود را ندارند كه فكر مي كنم با تملق به آن مقام رسيده اند زيرا نه تخصص و نه تحصيلات متناسب با حرفه- نوع كاربري اداره متبوع- نداشته اند اما توانسته اند زيركانه پست كليدي خوبي را به دست آورند.»
مديريت تملق دوست
«خاني» بازنشسته يك شركت وابسته دولتي است. مي گويد: زماني كه با مدرك سيكل به عنوان شاغل در بايگاني متروكه مشغول كار شدم، آن موقع يك آشنا در آن اداره داشتم كه معرفم شد. حالا فرزندان من كه هر يك تحصيلات دانشگاهي و يا ديپلم دارند اما براي استخدام بايد از هزار توي شرايط بگذرند الحمدلله هيچ كدام اهل چرب زباني نيستند. حاضرم دستفروشي كنند و نان حلال به دست آورند اما شخصيت خود را با تملق گويي خرد نكنند.
به گفته او در گذشته ها هم بودند مديراني و يا يك شخص با نفوذ واسطه استخدام آشنايي و قوم و خويش خود مي شدند و باز بودند روسايي كه دم دمي مزاج بودند و از چاپلوسي زيردستان خود خوششان مي آمد. حالا آن وضع بيشتر شده است. وي مي گويد: «مهندس جوان به هر دري زده نتوانسته يك شغل پايدار با حقوق ماهانه پيدا كند. لاجرم مسافركشي مي كند. صدها و هزاران جوان تحصيل كرده داريم در جامعه مان كه كارهاي كاذب دلالي و امثالهم مي كنند تا خرج زندگيشان را تامين كنند در حالي كه كشورمان اينهمه امكانات توليدي و سرمايه كلان دارد . به نظر من دليل اول اين شرايط ناميمون، كليدي شدن كارها توسط يك عده رئيس و مدير تملق دوست است در حالي كه دولت سعي مي كند همه جور زمينه ها براي پيشرفت و تحقق عدالت فراهم شود. مشكل سد راه، مديران خودمحور و آشنا دوست و ... هستند.»

[Google]