تالارهای گفتگوی انجمن دانش پژوهان ایران

یاس تنهایی · همدم Joined: 15 Apr 2008 Posts: 105

گام اتحاديه اروپا به سمت عشق آباد

روند تحولات سياسي در تركمنستان، اتحاديه اروپا را وادار به حركت خزنده اي براي گسترش روابط خود با عشق آباد كرده است.
اتحاديه اروپا پس از انتخاب بردي محمداف به سمت رياست جمهوري تركمنستان، سياست گسترش روابط با اين كشور آسياي مركزي را در پيش گرفته است.
در اين راستا؛ از بهمن ماه سال 85 تاكنون مسئولان اتحاديه اروپا چندين نوبت به تركمنستان سفر كردند كه هدف اصلي از اين سفرها، متقاعد كردن عشق آباد براي انتقال گاز اين كشور آسياي مركزي به اروپا بوده است.
هرچند اتحاديه اروپا پس از مرگ نيازاف در سي ام آذرماه 85 به نحوه انتخاب بردي محمداف به سمت كفالت رياست جمهوري اعتراض كرد، ولي مقامات تركمنستان از اين اتحاديه و سازمان امنيت و همكاري اروپا براي نظارت بر انتخابات رياست جمهوري اين كشور دعوت كردند.
برخي تحليلگران سياسي؛ دعوت تركمنستان از اتحاديه و سازمان امنيت و همكاري اروپا را در حقيقت اولين گام براي گفت وگوهاي مستقيم اين اتحاديه با عشق آباد عنوان كردند.
اتحاديه اروپا بلافاصله پس از انتخاب بردي محمداف به كفيل رياست جمهوري تركمنستان از مقامات اين كشور خواسته بود تا معيارهاي بين المللي را در روند انتقال قدرت رعايت كنند.
اين اتحاديه با صدور بيانيه اي در روز بعد از درگذشت نيازاف افزوده بود كه رياست اتحاديه اروپا از مقامات تركمنستان مي خواهد تا از هيچ تلاشي براي تضمين مطابقت روند انتخاب جانشيني نيازاف با معيارهاي بين المللي دريغ نورزند.
به هر حال؛ اتحاديه اروپا پس از انتخاب بردي محمداف به سمت رياست جمهوري به اين نتيجه رسيد كه بايد سياست قبلي خود را درباره تركمنستان تغيير دهد و به همين دليل بر تحركات ديپلماسي خود با اين كشور آسياي مركزي افزود.
اتحاديه اروپا تا زمان حيات نيازاف رئيس جمهور سابق تركمنستان از سياست مشخصي درباره اين كشور پيروي نمي كرد كه يكي از دلايل اين وضعيت؛ اتخاذ سياست برقراري ايجاد توازن از سوي نيازاف در بين كشورهاي قدرتمند بود.
در اين راستا؛ آمريكا و اتحاديه اروپا و حتي كشورهايي نظير آذربايجان؛ گرجستان و تركيه بارها براي اجراي طرح ترانس خزر تلاش مي كردند؛ ولي با جواب رد نيازاف مواجه مي شدند.
رئيس جمهور سابق تركمنستان مذاكره درباره اجراي اين طرح را منوط به تعيين رژيم حقوقي درياي خزر مي دانست.
تلاش اتحاديه اروپا براي خارج شدن از انحصار گاز روسيه، اختلال در صدور نفت و گاز روسيه و اهميت استراتژيك گاز تركمنستان در بحبوحه منازعه سوخت روسيه و بلاروس در زمستان سال 85 بر سر انتقال نفت و گاز اين كشور به اروپا؛ اهميت استراتژيكي نفت و گاز تركمنستان بيش از پيش توجه جهانيان را به خود جلب كرد و عاملي براي نزديكي دو طرف شد.
مناقشه روسيه و بلاروس بر سر انتقال نفت و گاز هنگامي شروع شد كه روسيه بهاي نفتي را كه به بلاروس مي فروخت در زمستان 85 افزايش داد.
جمهوري بلاروس نيز ماليات ترانزيت بر نفت روسيه را از طريق خط لوله اي كه از خاك بلاروس عبور مي كند وضع كرد كه موجب اختلال صدور آن از سوي روسيه شد.
هرچند اين مشكل از طريق ديپلماسي برطرف شد؛ ولي اين موضوع موجب نگراني رهبران كشورهاي اروپايي در مورد متكي بودن به نفت و گاز روسيه شده است.
آنگلا مركل صدراعظم آلمان كه يك سوم نفت مورد نياز كشورش را از روسيه تامين مي كند؛ در همان سال گفت: اروپا بايد منابع تامين انرژي خود را بيشتر كند.
به دنبال اين وقايع؛ كميسيون اروپا در گزارشي اعلام كرد كه با روند فعلي؛ وابستگي اروپا به واردات انرژي از 50 درصد مصرف كل انرژي كنوني به 65 درصد در سال 2030 ميلادي خواهد رسيد و موضوع واردات گاز نيز حساس تر از نفت شده است.
گرچه شمار كشورهاي تامين كننده گاز كشورهاي اتحاديه اروپا هم اكنون محدود به روسيه؛ نروژ و الجزاير است اما كارشناسان پيش بيني مي كنند در صورت ادامه روند كنوني؛ ميزان واردات اين كشورها از 57 درصد فعلي به 84 درصد در سال 2030 ميلادي افزايش خواهد يافت.
رسانه هاي غربي در زمستان سال 85 گزارش دادند كه در زمينه نفت نيز در صورت ادامه همين روال؛ وابستگي اتحاديه اروپا از 82 درصد كنوني به 93 درصد در سال 2030 ميلادي خواهد رسيد. براساس اين گزارش ها؛ كميسيون اروپا با توجه به اين مسائل در طرح پيشنهادي خود ايجاد همكاري راهبردي با همه تامين كنندگان را ترغيب كرده است.
برهمين اساس بود كه رئيس اتحاديه اروپا در كنفرانس خبري در عشق آباد از سياست راهبرد جديد اين اتحاديه درباره آسياي مركزي خبر داد.
دميتري روپل گفت: راهبرد جديد اتحاديه اروپا در زمان رياست دوره اي آلمان اتخاذ شده و براي تحقق آن اقدامات گسترده اي در حال انجام است. وزير امور خارجه اسلووني كه رياست دوره اي اتحاديه اروپا را برعهده دارد به صراحت هرچه تمام اعلام كرد كه همكاري هاي اقتصادي و تجاري اين اتحاديه با كشورهاي آسياي مركزي بايد بدون واسطه در زمينه هاي انرژي؛ ارتباطات و آموزش باشد.
در حقيقت؛ منظور رئيس اتحاديه اروپا؛ انتقال گاز كشورهاي آسياي مركزي بدون گذر از خاك روسيه است. اين مقام اروپايي گفت: اين راهبرد در زمان رياست دوره اي آلمان بر اتحاديه اروپا اتخاذ شده است.
در اين راستا بود كه اشتاين ماير وزير امور خارجه آلمان در اواخر دوره حيات نيازاف از ارمنستان ديدن و تصريح كرد: تاكنون از پتانسيل هاي موجود بين اتحاديه اروپا و عشق آباد براي همكاري هاي اقتصادي بهره برداري كامل نشده است.
اين مقام اروپايي خاطرنشان كرد: بايد مناسبات اقتصادي تركمنستان و اين اتحاديه به طور كامل در مسير صحيح قرار گيرد.
اشتاين ماير در اين ديدار همچنين اعلام كرده بود كه كشور آلمان و اتحاديه اروپا به واردات منابع سوخت و انرژي بسيار نيازمند است و به همين دليل بخش نفت و گاز و تامين سوخت اولويت نخست آلمان و اتحاديه اروپا تعيين شده است.
سفر مكرر مقامات اتحاديه اروپا به تركمنستان، مانند پنر مورل نماينده ويژه اتحاديه اروپا در امور كشورهاي آسياي مركزي در خرداد ماه پارسال و ديدار با قربان قلي بردي محمداف رئيس جمهور تركمنستان از رضايتمندي وي مبني بر صدور گاز اين كشور از مسيرهاي ديگر به اروپا حكايت داشت. مورل در اين ديدار تاكيد كرد: اتحاديه اروپا در برنامه هاي در حال تدوين خود اولويت ويژه اي به تركمنستان داده است و به عبارت ديگر؛ انرژي اين كشور بخش مهمي از برنامه هاي راهبردي اين اتحاديه محسوب مي شود.
كميسر اتحاديه اروپا در امور انرژي نيز در سفر آبان ماه پارسال خود به تركمنستان و در آستانه سفر بردي محمداف به بروكسل گفت: اروپا علاقمند به واردات گاز تركمن ها است.
در اين راستا؛ مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا نيز در پنجم مهر در نيويورك و هفدهم مهر پارسال در عشق آباد با رئيس جمهور تركمنستان ديدار و بر گسترش روابط در بخش انرژي تاكيد كردند.
آنها همچنين تصريح كردند كه آينده همكاري عشق آباد با اتحاديه اروپا در بخش انرژي منافع زيادي براي هر دو طرف خواهد داشت.
خاوير سولانا و بردي محمداف در اين ديدارها در زمينه امكان احداث خط انتقال گاز از طريق بستر درياي خزر نيز با يكديگر مذاكره كردند؛ ولي رسانه هاي تركمنستان جزئيات بيشتري در اين زمينه منتشر نكردند.
سرانجام پس از ملاقات هاي مكرر مسئولان اتحاديه اروپا با بردي محمداف رئيس جمهور تركمنستان در چهاردهم آبان ماه پارسال سفري سه روزه به بروكسل مقر اتحاديه اروپا انجام داد.
كارشناسان سياسي تحليل هاي متفاوتي از سفر بردي محمداف رئيس جمهور تركمنستان به مقر اتحاديه اروپا ارائه كردند.
برخي تحليلگران معتقد بودند كه چگونگي فروش گاز تركمنستان هدف اصلي بردي محمداف در سفر به مقر اتحاديه اروپا بود و آنها مذاكرات طولاني با مقامات اتحاديه اروپا در پشت درهاي بسته را يكي از دلايل اثبات تحليل هاي خود ذكر كردند.
به هر حال؛ يكي از پيامدهاي سفر بردي محمداف به بروكسل افزايش قيمت گاز صادراتي تركمنستان به كشور روسيه و قطع صادرات گاز به خاطر اختلاف در زمينه تعيين قيمت گاز به جمهوري اسلامي ايران بود.
بردي محمداف پس از اين سفر به طور تلويحي به مشتريان خود يعني روسيه؛ ايران و چين اعلام كرد كه متقاضيان زيادي براي صادرات گاز خود دارد و به همين دليل بايد قيمت جهاني را در فروش گاز اين كشور لحاظ كنند.
مشكل اصلي در استفاده از گاز تركمنستان چگونگي صدور آن است كه هم اكنون تنها مسيرهاي صدور گاز اين كشور آسياي مركزي؛ كشورهاي روسيه و جمهوري اسلامي ايران است.
اتحاديه اروپا در چند ماه اخير ديپلماسي خود را در زمينه تركمنستان تشديد كرده است به طوري كه در اين مدت مقامات مختلفي از اين اتحاديه به عشق آباد سفر كرده اند.
وزير مشاور در امور خارجه آلمان و عضو اتحاديه اروپا در سفر اواخر آذرماه خود به عشق آباد گفت: اتحاديه اروپا انجام اصلاحات از سوي رئيس جمهور تركمنستان استقبال مي كند.
گرنوت ارلر در ديدار با قربان قلي بردي محمداف تاكيد كرد كه اتحاديه اروپا خواستار همكاري هاي واقعي با اين كشور آسياي مركزي است.
سياست راهبردي اتحاديه اروپا درباره آسياي مركزي در زمان رياست دوره اي اين كشور بر اتحاديه تدوين شده است و تركمنستان را با توجه به موقعيت جغرافيايي آن؛ يك كشور مهم ارزيابي و تاكيد كرده است كه عشق آباد مي تواند به عنوان پل برقراري ارتباطات بين كشورهاي آسياي مركزي با اروپا باشد.
اواخر دي ماه پارسال نيز هيئت بلندپايه اي از اتحاديه اروپا به سرپرستي «داريه باوداز كورت» مدير آسياي مركزي وزارت امور خارجه اسلووني كه كشورش رياست دوره اي اين اتحاديه را برعهده دارد به عشق آباد سفر كرد.
اين هيئت اروپايي بر علاقه مندي اين اتحاديه براي گسترش روابط با عشق آباد در همه زمينه ها به ويژه انرژي تاكيد كرد. رسانه هاي تركمنستان جزئيات بيشتري از سفر اين هيئت اروپايي مخابره نكردند و تنها سخنان بردي محمداف در ديدار با اعضاي اين هيئت را منعكس كردند.
رئيس جمهور تركمنستان در اين ديدار از پيشنهاد اتحاديه اروپا در زمينه تهيه و تدوين يادداشت تفاهم براي گسترش همكاري هاي دوجانبه در بخش انرژي استقبال و تاكيد كرد كه كشور متبوعش داراي ذخاير سرشار انرژي بوده و آماده صادرات آن به ديگر كشورهاست.
در تركيب هيئت اتحاديه اروپا مقام هاي بلندپايه اي نظير پتر مورل نماينده ويژه اين اتحاديه در امور كشورهاي آسياي مركزي و همچنين گوناخ ويگاند نماينده كميسيون اروپايي اين اتحاديه حضور داشتند.
سفر هفته گذشته وزراي امور خارجه اسلووني و فرانسه روساي كنوني و آينده اتحاديه اروپا به همراه كميسر سياست خارجي اين اتحاديه همچنان مورد تجزيه و تحليل رسانه اي كشورهاي آسياي مركزي به ويژه روسيه قرار دارد.
اين در حالي است كه نشست برنارد كوشنر؛ دميتري روپل و خانم بنيتا والدنر با وزراي امور خارجه تاجيكستان؛ تركمنستان؛ قرقيزستان؛ قزاقستان و ازبكستان در پشت درهاي بسته برگزار شد.
اندك خبرنگاران خارجي مقيم تركمنستان تنها دقايقي در آيين گشايش اين نشست حضور يافتند؛ ولي بعد از گذشت حدود نيم ساعت؛ خبرنگاران به بيرون از نشست هدايت شدند.
تنها رئيس اتحاديه اروپا بعد از اين نشست در كنفرانس خبري اعلام كرد كه اين اتحاديه استراتژي جديد درباره كشورهاي آسياي مركزي اتخاذ كرده است.
رئيس اتحاديه اروپا همچنين گفت كه در اين نشست با وزراي كشورهاي آسياي مركزي در زمينه بازسازي افغانستان؛ تشديد نقش پليس در اين كشور؛ توسعه نهادهاي دولتي و همكاري فعال براي حمايت از اين كشور تاكيد شد.
روپل در زمينه بحث صدور گاز تركمنستان به كشورهاي اروپايي هيچ توضيحي ارائه نكرد؛ ولي خانم والدنر گفت كه با قزاقستان يادداشت تفاهم همكاري در زمينه انرژي امضا شده كه براي امضاي چنين يادداشت تفاهمي با تركمنستان؛ گفت وگوها ادامه دارد.
رئيس سياست خارجي كميسيون اروپا ابراز اميدواري كرد كه چنين يادداشت تفاهمي بزودي با تركمنستان نيز امضا شود.
وي گفت: اين اتحاديه از همكاري در زمينه انرژي؛ محيط زيست و چند مسيري صدور منابع انرژي كشورهاي آسياي مركزي استقبال و حمايت مي كند.
وزير امور خارجه فرانسه در كنفرانس خبري حضور نيافت و حاضر به مصاحبه با خبرنگاران نشد، با اين وجود؛ رسانه هاي كشورهاي مشترك المنافع گزارش هاي متفاوتي از موافقت رئيس جمهور تركمنستان با صدور گاز از طريق طرح ناباكو مخابره كردند.
نماينده آذربايجان در اتحاديه اروپا در مصاحبه اي با يكي از شبكه هاي اين كشور گفت كه اگر عشق آباد موافقت خود را براي صدور گاز از طريق ناباكو اعلام نكند؛ جمهوري اسلامي ايران جايگزين آن خواهد شد.
آلان وادامس به نقل از بردي محمداف تصريح كرد: عشق آباد تمايل به صدور گاز اين كشور را از طريق طرح ناباكو دارد، البته كشورهاي غربي به ويژه آمريكا همچنان در تلاش براي راضي كردن بردي محمداف جهت اجراي طرح ترانس خزر هستند، ولي تاكنون در اين زمينه موفق نشده اند.
به همين دليل است كه در نشست اخير اتحاديه اروپا و كشورهاي آسياي مركزي سخني از اين طرح به ميان نيامد گرچه ايالات متحده آمريكا از مدت ها پيش طرح احداث خط لوله ترانس خزر را به صفر مراد نيازاف رئيس جمهوري سابق اين كشور ارائه كرده بود؛ ولي واشنگتن حتي در آن زمان نيز نتوانست موافقت نيازاف براي اجرايي كردن اين طرح را كسب كند.
اين طرح كه احداث خط لوله گاز از بستر درياي خزر تا جمهوري آذربايجان و تركيه را در نظر دارد به دلايل اقتصادي و نيز مسائل مربوط به رژيم حقوقي خزر در همان سال هاي اول مطرح شدن با شكست مواجه شد و زمينه اجرايي نيافت.
با تعطيل شدن نمايندگي شركت آمريكايي «پي اس جي» در عشق آباد در سال 1379 كه سرپرستي كنسرسيوم طرح ترانس خزر را برعهده داشت؛ اين طرح در عمل به بايگاني سپرده شد. طول طرح خط لوله گاز ترانس خزر دوهزار كيلومتر است و در صورت اجراي اين طرح بايد خطوط لوله گاز و نفت از عمق 200 الي 300 متري بستر درياي خزر عبور داده شود كه آلودگي زيست محيطي را به دنبال دارد.
رسانه هاي كشورهاي مشترك المنافع نيز همواره در مطالب تحليلي خود از عدم امكان اجرايي شدن اين طرح به دليل آلودگي زيست محيطي خبر مي دهند. رئيس جمهور تركمنستان همواره بر صدور گاز از مسيرهاي مختلف تاكيد كرده است ولي تاكنون به صراحت كامل در زمينه همكاري در اجراي طرح «ناباكو» يا ترانس خزر مطلبي را عنوان نكرده است. طرح خطوط انتقال گاز ناباكو كه بدون گذر از روسيه است، ويژه انتقال حدود 30 ميليارد متر مكعب گاز طبيعي از آسياي مركزي و آذربايجان براساس مسير تركيه، بلغارستان، روماني، مجارستان و اتريش است.
گاز مورد نياز اين كشورها كه گفته مي شود عمليات اجرايي خطوط اين لوله از سال 2010 ميلادي با سرمايه گذاري بيش از هشت ميليارد دلار آغاز خواهد شد قرار است از سوي كشورهاي جمهوري اسلامي ايران؛ آذربايجان؛ تركمنستان؛ قزاقستان و عراق تامين شود. در اين راستا؛ علاوه بر كشورهاي غربي، آذربايجان و تركيه نيز تلاش دوچنداني از خود نشان مي دهند. در بهمن و اسفند ماه پارسال هيئت هاي مختلفي از آذربايجان و تركمنستان ضمن سفر به پايتخت هاي يكديگر، مذاكرات مفصلي در اين زمينه انجام دادند.
به نظر مي رسد؛ عشق آباد عجله اي براي انتقال گاز خود به اروپا با توجه به شرايط سياسي كنوني جهان و همچنين سياست پرتحرك روسيه و چين از خود نشان نمي دهد.
هم اكنون روسيه با خريد سالانه 50 ميليارد مترمكعب گاز از تركمنستان و همچنين بازسازي و اجراي طرح خط لوله جديد ساحل خزر با ظرفيت حدود 30 ميليارد متر مكعب؛ نفوذ اقتصادي قوي در اين كشور دارد.
عمليات اجرايي خط لوله گاز تركمنستان به چين نيز به طول هفت هزار كيلومتر از شهريور ماه پارسال آغاز شده و قرار است اين كشور از سال 2009 ميلادي سالانه 30 ميليارد متر مكعب گاز به چين صادر كند.
با اين وجود؛ رئيس جمهور تركمنستان همواره در ملاقات با مقام هاي اروپايي از صدور گاز از مسيرهاي مختلف تاكيد كرده است.
برخي تحليلگران معتقدند كه تركمنستان با بازي دادن كشورهاي غربي در زمينه انتقال گاز تركمنستان به اروپا چندين هدف را دنبال مي كند كه يكي از اين اهداف، ارزيابي واكنش روسيه و چين در قبال اين طرح است.
به اعتقاد برخي ديگر از كارشناسان سياسي منطقه آسياي مركزي، بردي محمداف مايل نيست كه در انتقال گاز تركمنستان از طريق درياي خزر ريسك كند؛ چرا كه اين موضوع به دليل معلوم نبودن رژيم حقوقي درياي خزر، پيامدهاي زيست محيطي و هزينه زياد اجراي آن با مشكلاتي در آينده مواجه خواهد بود.
به عقيده اين كارشناسان؛ بردي محمداف بيشتر علاقه مند است كه گاز تركمنستان را در مرزهاي خود به مشتريان تحويل دهد و از پيامدهاي نامطلوب حقوقي و سياسي ترانزيت آن به ويژه از بستر درياي خزر در امان باشد.
برخي كارشناسان ديگر مي گويند هرچند تركمنستان اعلام كرده كه بيش از 24 تريليون متر مكعب ذخيره گازي دارد؛ ولي با قراردادهايي كه اين كشور با روسيه؛ چين و ايران منعقد كرده است شايد گازي حداقل در كوتاه مدت براي صادرات نداشته باشد.
اين كارشناسان همچنين معتقدند كه تركمنستان از نظر فني و مالي نيز براي اجراي طرح جديد انتقال گاز اين كشور به بازارهاي بين المللي با مشكلات عديده اي مواجه است و اين موضوع نيز مي تواند يكي از دلايل مبهم بودن سياست عشق آباد در زمينه انتقال گاز تركمنستان به اروپا باشد.
با اين وجود؛ كشورهاي اروپايي براي رهايي از نفوذ سلطه گازي روسيه بر اين كشورها تلاش فراواني براي دريافت گاز از كشورهاي آسياي مركزي به عمل مي آورند. سفر رؤساي فعلي و آتي اتحاديه اروپا در هفته گذشته نيز در اين راستا ارزيابي مي شود؛ ولي عشق آباد با وعده هاي خود براي مشاركت در طرح انتقال گاز تركمنستان به اروپا باشد.
با اين وجود؛ كشورهاي اروپايي براي رهايي از نفوذ سلطه گازي روسيه بر اين كشورها تلاش فراواني براي دريافت گاز از كشورهاي آسياي مركزي به عمل مي آورند. سفر رؤساي فعلي و آتي اتحاديه اروپا در هفته گذشته نيز در اين راستا ارزيابي مي شود؛ ولي عشق آباد با وعده هاي خود براي مشاركت در طرح انتقال گاز كشورهاي آسياي مركزي به اروپا حداقل قصد سرمايه گذاري بيشتر شركت هاي اروپايي در زمينه اكتشاف و استخراج گاز در اين كشور دارد.
به هرحال؛ هرچند رسانه هاي تركمنستان تاكنون در زمينه مشاركت عشق آباد در طرح انتقال گاز اين كشور از طريق خط لوله ناباكو مطلبي را منتشر نكرده اند؛ ولي برخي رسانه هاي منطقه يا غربي از آمادگي بردي محمداف در اين زمينه خبر مي دهند.

Google · Posted: Fri May 09, 2008 6:51 pm Post subject: Adv