تالارهای گفتگوی انجمن دانش پژوهان ایران

HABIB · 100000 Joined: 15 Apr 2008 Posts: 530

حميد سمندريان
تدبيرهاي مرد هيجان زده
داوود سينايي

حميد سمندريان در 76 سالگي هم که از تئاتر مي گويد هيجان زده مي شود. ناگهان همان جواني مي شود که در تماشاخانه هاي تهران ذوق زده به تماشاي نمايش هاي عبدالحسين نوشين مي نشست. انگار هنوز در همان سن و سالي است که به عشق فراگيري تئاتر راهي آلمان مي شود هر چند مجبور باشد به احترام پدر و توصيه او ابتدا در رشته ديگري درس بخواند و مهندس شوفاژ سانترال شود. اما تئاتر چنان با زندگي او پيوند خورد که هيچ گاه پيشوند مهندس به نام او نچسبيد و هيچ کس او را مهندس حميد سمندريان نخواند. تحصيل در آلمان و فراگيري تئاتر در آن ديار باعث شد که از او به عنوان متخصص و مفسر آثار نمايشنامه نويسان آلماني زبان ياد کنند. يعني مثلث دورنمات، برشت و ماکس فريش که البته براي سمندريان دورنمات در راس اين مثلث قرار دارد. بي شک از سمندريان مي توان به عنوان معرف و مفسر دورنمات در ايران ياد کرد. در کارنامه کاري او نام آثار دورنمات بيش از همه تکرار مي شود. اين چنين است که وقتي قرار شد سمندريان امسال نمايشي روي صحنه ببرد باز هم انتخاب او متني از «فردريش دورنمات» بود. آن هم نمايشنامه «ملاقات بانوي سالخورده» که يک بار پيشتر و در سال 51 آن را در تالار مولوي با بازي «اکبر زنجانپور» در نقش «آلفرد ايل» روي صحنه برده بود.حميد سمندريان را با سه شاخصه در تئاتر ايران مي توان معرفي کرد. اول اينکه بخش عمده يي از بزرگان تئاتري ايران وابسته به يکي از جريانات تئاتري هستند يا نشاني از گروه تئاتر آناهيتا و اسکويي ها بر خود دارند يا اينکه مي توان ردپاي آنها را در گروه هنر ملي جست وجو کرد يا زماني را در کارگاه نمايش سپري کرده اند. سمندريان در اين ميان استثنايي بر اين قاعده است. جريان گريز است و به دور از حاشيه هاي معمول اين گروه ها نشان مي دهد. دوم زندگي دانشگاهي سمندريان است. کمتر کسي را مي توان در تئاتر ايران پيدا کرد که سالي، ترمي يا حتي ساعتي سر کلاس هاي او حضور پيدا نکرده باشد و جالب تر اينکه معمولاً نمايش هايش را با شاگردان خود روي صحنه مي برد. زماني با عزت الله انتظامي نمايش کرگدن ها را روي صحنه برد. زماني رضا کيانيان در ازدواج آقاي مي سي سي پي درخشيد و حالا پيام دهکردي را در ملاقات بانوي سالخورده مي بينيم. هر کدام از اين نام ها در جايي و به بهانه يي از شاگردان خود سمندريان بوده اند. شاخصه سوم اينکه از او مي توان به عنوان مفسر نمايشنامه هاي مدرن اروپايي ياد کرد. او هيچ گاه روي خوشي به نمايشنامه هاي ايراني نشان نداد، هر چند گاهي از دو نمايشنامه «مرگ يزدگرد» و «فتحنامه کلات» به عنوان نمايشنامه هاي مورد علاقه اش ياد مي کند. او حتي علاقه يي به تئاتر معناباخته از نوع بکتي آن نشان نمي دهد. او خودش اشاره مي کند که آدم هاي نمايشنامه نويسان مدرن از دنيا و محيط اطراف خود طلبکارند و درست در نقطه مقابل آدم هاي درام هاي معناباخته قرار مي گيرند که تسليم شرايط موجود شده اند. اما «ملاقات بانوي سالخورده» چندان مورد استقبال منتقدان قرار نگرفت. بسياري اشاره مي کردند که «ملاقات بانوي سالخورده» در جايگاهي پايين تر نسبت به دو تجربه اخير سمندريان (دايره گچي قفقازي و بازي استريندبرگ) قرار دارد. البته در اين ميان نمي توان چشم به بعضي آسيب هاي اين اجرا بست اما آنچه فراموش مي شود اين است که در نهايت از تئاتر سمندريان مي توان به عنوان تئاتري «سالم» ياد کرد. اين تئاتر سالم و لازم را چنين مي توان توضيح داد که تئاتر ايران چند سالي است گرفتار مخاطبً نه حرفه يي که متخصص شده است. تئاتر اين روزها هر چيزي مي تواند باشد جز تفريح و سرگرمي جدي و ديگرگونه. اين درست است که مخاطب اين رسانه غيرمتکثر در عصر تکثر هميشه مخاطب خاص بوده است اما بسياري از نمايش هايي که در تئاتر ايران روي صحنه مي روند براي مخاطب متخصص طراحي شده اند و يک دانشجوي ادبيات يا علوم سياسي، يک معلم رياضي و... که به هر حال جزء قشرهاي فرهنگي جامعه محسوب مي شوند، نمي توانند با اين آثار ارتباط برقرار کنند. ارتباط با بخش عمده يي از اين آثار نيازمند شناخت تخصصي رسانه تئاتر است. اما «ملاقات بانوي سالخورده» از اين دست نشان نمي دهد و هر شهروند فرهنگ دوستي که به دنبال سرگرمي خاصي باشد مي تواند پاي آن بنشيند و در آن تعمق کند. جالب اينکه بسياري منتقدان بر سمندريان خرده گرفتند که پيش زمينه هاي اسطوره يي متن دورنمات را حذف کرده يا تصوير نکرده است. اين پس زمينه اسطوره يي همان است که درک آن تنها براي مخاطب متخصص ممکن است. از ديدگاهي ديگر حذف اين پس زمينه اسطوره يي تنها نشانه هوشمندي سمندريان است. باور کنيد تئاتر به دو نوع تجربي و لاله زاري تقسيم نمي شود و تئاتر ديدن تنها حق اهالي تئاتر نيست

Google · Posted: Mon May 05, 2008 12:11 am Post subject: Adv