تالارهای گفتگوی انجمن دانش پژوهان ایران

parivash · 10000 Joined: 10 Apr 2008 Posts: 367

دكتر حسن خجسته: تكليف ما با رسانه ديني روشن نيست

رئيس صداي جمهوري اسلامي ايران گفت: رسانه ها هنوز نمي دانند با مناسك ديني چه كنند. مثلاً در اعياد ديني ما هنوز نتوانسته ايم تعريف مشخصي داشته باشيم و اين امر تا حدودي به مسائل تاريخي باز مي گردد.
دكتر حسن خجسته رئيس صداي جمهوري اسلامي ايران، در گفتگو با مهر درپاسخ به اين پرسش كه نگاه شما در باره نقش دين در اين رسانه چيست؟ و از نظر شما دين چه نگاهي به رسانه دارد گفت: بخش اعظم دغدغه هاي من در مورد دين و رسانه در واقع باز مي گردد به تجربياتي كه در سالهاي زياد در فعاليت رسانه اي داشتم. هميشه اين سؤال براي من مطرح بود، ما كه به دنبال استقرار ديني هستيم، رسانه در اين ميان چه نقشي ايفا مي كند؟ خود اين سبب شد كه ذهن من هميشه درگير اين مسئله باشد. يادم هست در جلسه اي در سازمان كه حدود شش يا هفت سال قبل برگزار شد، يكي از حاضران به عملكرد تلويزيون در مورد برگزاري مراسم ميلاد يكي از معصومين(ع) انتقاد
مي كرد و توصيه هايي هم شد. در آن زمان فكر كردم كه تلويزيون در اين قضيه مظلوم است و پرسيدم كه اگر شما مسئول تلويزيون بوديد چه مي كرديد؟
وي افزود: يكي از حاضران گفت اين همه كارشناس خوب هست، چرا از آنها استفاده نمي كنيد؟ به نظرم رسيد كه آيا كارشناس خوب مي تواند بيانگر ميلاد آن بزرگوار باشد؟ سؤال من اين بود كه تجلي عيد در تلويزيون به چه صورت مي تواند باشد؟ آيا پخش فيلم سينمايي بيانگر اين موضوع است، اينكه هميشه مي تواند صورت گيرد، آيا مي توان از هنرمندان دعوت كرد؟ اين هم
مي تواند با انتقاد مواجه شود كه چه ارتباطي دارد؟ منظور اينكه در بحث هنجاري رسانه در ارتباط با مسائل ديني خلاء وجود دارد. مثلاً ببينيد در مورد عيد نوروز تكليف همه مشخص است و هنجارها آشكار است. يعني همه اقشار جامعه از كساني كه مسئولند تا مردم مي دانند كه چه بايد بكنند.
دكتر خجسته در پاسخ به اين پرسش كه منظور شما اين است كه در نسبت دين و رسانه، رسانه ها دقيقاً نمي دانند چه بايد بكنند، گفت: بله، همين را مي خواهم بگويم. رسانه ها نمي دانند چه بايد بكنند. مثلاً در اعياد ديني ما هنوز نتوانسته ايم تعريف مشخصي داشته باشيم و اين امر تا حدودي به مسائل تاريخي باز مي گردد، زيرا مثلاً هميشه به دليل حكومتهاي ستم، اين اعياد به صورت تقيه برگزار شده اند و تبديل به رفتار نشده اند. البته در مورد بعضي از اعياد اين هنجارها وجود دارد، مثل عيد غدير كه مردم مبتني بر دستورات مذهبي به برگزاري جشن مي پردازند، اما در ساير موارد مشخص نيست و در چنين مواردي رسانه خودش بايد تصميم گيري كند.
وي افزود: اين مثال را از اين جهت گفتم كه نشان دهم كه ما در حوزه ميان مخاطب، رسانه و دين كه رسانه واسطه است، اين امور بايد پيشتر به صورت چارچوب نظري مطرح باشند تا مبتني بر آن چارچوب رسانه ها بتوانند با مخاطب ارتباط برقرار كنند. از جمله در حوزه دين از آنجا كه مي خواهيم شريعت و اخلاقيات را از طريق رسانه به مردم منتقل كنيم اين امر دشوارتر است. در مورد رسانه هاي مدرن به ويژه تلويزيون و راديو البته كمتر، مد روز اين است كه اين ظرفيت در ذات رسانه ها نيست، يعني ذات و هستي رسانه نمي تواند منتقل كننده نگاه معنوي باشد.
دكتر خجسته در ادامه و در پاسخ به اين پرسش كه رسانه محصول دنياي مدرنيته است، اين محصول همچون ديگر دستاوردهاي مدرن استلزامات خاص خود را دارد، مثل انسان محوري، نگاه سكولار و نگاه عقلاني مدرن. اما برخي در اين ميان رسانه را به عنوان ابزار مي نگرند. نظر شما در مورد اين دو نگاه چيست و اين نگاه ها چه تأثيري در نسبت ميان دين و رسانه مي گذارند؟ گفت: يكي از بزرگاني كه اتفاقاً نگاه حكمي به مسائل دارند، در سالهاي اخير توضيحاتي در مورد رسانه ارائه كردند كه حاكي از نگاه ابزارگرايانه به آن داشت. بنده به ايشان سه تا از
برنامه هايشان را معرفي كردم و گفتم كه در اين برنامه اگرچه هر سه شما هستيد، اما براي مخاطب سه معناي كاملاً متفاوت ايجاد مي كند. اين معناها به ذات رسانه باز مي گردد و از اين رو نمي توان به معنا و توليد آن در رسانه بي تفاوت بود. ايشان لحظه اي انديشه كرد و بعدها شنيدم كه به اين سخن توجه دارند. رسانه ذات تكنولوژيك دارد و بايد به آن توجه كرد.
دكتر خجسته همچنين در پاسخ به اين پرسش كه دين چگونه از رسانه استفاده مي كند، يا رسانه چگونه پيامهاي دين را منتقل مي كند؟ گفت : من كارگزار رسانه هستم و رسانه به نحو خودبخودي كه فعاليتي ندارد، بلكه به واسطه من است كه فعاليت دارد. حالا ما كه از رسانه بخواهيم استفاده كنيم، در هر امري براي آن تدبير مي كنيم. اصلا شما از دين خارج شويد و به بحث
اطلاع رساني بپردازيد كه به نظر مي رسد كه خنثي تر از آن وجود ندارد. در همين حوزه حتي اگر شما بدانيد كه در تلويزيون به دليل ماهيتش تأثير تصوير، خودش را بر مخاطب تحميل مي كند، اما راديو آنچنان تعليقش زياد است كه مخاطب تأثير خود را بر راديو تحميل مي كند، اين تفاوت سبب مي شود كه كارگزار راديو و تلويزيون با شناخت آنها بتواند برنامه هاي خود را در جهتي كه
مي خواهد بسازد. يعني خبر يك تصادف در راديو و تلويزيون به دليل ماهيت اين دو رسانه، به گونه هاي متفاوتي در مخاطب تأثير مي گذارند و كارگزار رسانه بايد اين ماهيت را بشناسد.
رئيس صداي جمهوري اسلامي ايران در پاسخ به اين پرسش كه در مسيحيت كاتوليك هم به گونه و شيوه اي خاص از رسانه براي انتقال پيامهاي ديني استفاده مي كنند آيا اين شكل از انتقال دادنها به عنوان يك الگوي رسانه اي و روش براي ما مي تواند مورد استفاده قرار گيرد؟ گفت: از اين روش هم مي توان استفاده كرد به خصوص براي كساني كه داوطلبانه براي وعظ به سراغ رسانه مي روند و به آن گوش هم مي كنند.
وي در پاسخ به اين پرسش كه شايد ماهيت مسيحيت به گونه اي است كه اين قابليت را دارد كه چنين برنامه هايي كه جنبه وعظي دارد ساخت، اما آيا دين اسلام هم اين قابليت را دارد كه به اين شيوه تبليغ شود؟ اظهار داشت: نه، نبايد اين دو موضوع را با هم خلط كرد. شما هيچ روشي را نبايد طرد كنيد. مثلاً رانندگي به اين معنا نيست كه هميشه تند برويد يا هميشه آهسته. بلكه متناسب با شرايط روشهاي گوناگون رانندگي هست. روش مستقيم و غيرمستقيم هم به همين معناست. يعني گاهي رسانه به نحو مستقيم مي خواهد پيام خود را منتقل كند كه از منبر و موعظه استفاده مي كند، اما براي مخاطب گسترده بايد از روشهاي غيرمستقيم و برنامه هاي تفريحي استفاده شود.
دكتر خجسته در پاسخ به اين پرسش كه مي دانيم دين اسلام در زماني نازل شده كه رسانه هاي جديد وجود نداشته و از اين رو ما صريحاً آيه يا حديثي پيرامون آنها نداريم. اما آيا مي توانيم از ميان متون و نصوص ديني به يك چشم انداز و تفسيري در مواجهه امروزي مان با رسانه هاي جديد بيابيم؟ گفت : من از شما سوال مي پرسم. مگر آن زمان بانك و بيمه و ماشين بوده است. مسائل مستحدثه همين است. امروز برخي از دوستان ما از فقه رسانه سخن
مي گويند. اين يك گروه دلسوزي مي خواهد كه بر اين بحث متمركز شود. البته خيلي لازم نيست كه در عمق كار كند، بلكه اگر به طور كلي هم خطوط را مشخص كند، كفايت
مي كند. پيشنهاد من اين است كه راديو و تلويزيون بايد ظرفيت سازي جديد كند.به نظر من بايد مناسك رسانه ايجاد شود.
وي در ادامه اظهار داشت: مناسك رسانه به اين معناست كه رسانه يك اصولي دارد. مي دانيم كه جامعه مدرن انسانها را خيلي گرفتار كرده است. يك ويژگي دوران مدرن فرديت انسان عصر جديد است. من نمي خواهم بگويم كه اين خوب است يا بد. بلكه معتقدم كه اين فرديت آثار و عوارضي دارد كه برخي از آنها مطلوب و برخي ديگر نامطلوبند. پيشنهاد من نيز اين بود كه مثلاً در اعياد مذهبي، راديو و تلويزيون مناسك سازي كند. يعني مردم وارد اين مناسك شوند. ما مثلاً چهارده ولادت و چندين عيد مثل عيد غدير و قربان داريم. پيشنهاد من اين بود كه مناسك مبتني بر جشن بسازيم. البته توان اين امر هست، زيرا هم ظرفيتهاي اجتماعي آن در عرف و فرهنگ مردم وجود دارد و هم ظرفيتهاي ديني آن. لذا به راحتي مي شود كارهاي خوبي كرد. نمونه آن معرفي روز تولد حضرت فاطمه (س) به عنوان روز مادر بود كه در سالهاي نخست انقلاب اسلامي توسط راديو ارائه شد. پيشنهاد ديگر اين بود كه بكوشيم با استفاده از اين ظرفيت رفتارهاي ديني را گسترش دهيم و تبديل به مناسك نهادينه كنيم. اين قدرت در رسانه مدرن به عقيده من هست.
دكتر خجسته در ادامه در پاسخ به اين پرسش كه شما در ميانه سخنتان به نظريه پردازي درباره ماهيت و ذات رسانه اشاره كرديد، يعني بايد ذات رسانه را بشناسيم تا از آن به اندازه ظرفيتش بهره گيري كنيم. فكر مي كنيد با توجه به فرهنگ و سنت ديرينه ما و به خصوص نظام فلسفه اسلامي كه به جرأت مي توان گفت كه تنها در ايران رشد كرده است، آيا فكر نمي كنيد كه مي توانيم رسانه اي مبتني بر اين نظام انديشگي و فرهنگي سنت خودمان بسازيم يا اينكه بايد به الگو برداري از شيوه هاي رايج جهاني و كساني كه رسانه را ابداع كردند، بپردازيم؟ اظهار داشت: كساني كه رسانه را ابداع كردند، تكنولوژيستها بودند. شايد مشكل اصلي عالم هم همين است كه دنيا دست اقتصاددانها و تكنولوژيست هاست. تصميم گيري چنين افرادي هم به هر دليلي مبتني بر يافته هاي تكنيكي و فارغ از حوزه انساني است. منظورم از نظريه پردازي، شناخت آثار، نتايج، ظرفيتها و توانمندي هاي رسانه است. شناخت ما با شناخت كسي در نيمكره شرقي يا غربي هيچ فرقي ندارد، زيرا به هستي ما باز مي گردد، خوب كه شناختيم به اقتضاي ضرورتها و نيازهايمان مي توانيم از آن استفاده كنيم. يعني كسي كه بخواهد در جهت تخريب انسانيت به كار گيرد، از همين وسيله استفاده مي كند و آنكه بخواهد در جهت تعالي و بهبود وضع بشر به كار گيرد، باز از همين وسيله استفاده مي كند. منتها دو استفاده متفاوت دارد.

Google · Posted: Sun Apr 13, 2008 7:40 am Post subject: Adv